De-escalatie door
zichtbare Body-Cams

Waarom een camera conflicten kan kalmeren voordat er wordt opgenomen, wat het onderzoek van psycholoog Udo Kluttig aantoont, en waar de grens van het middel ligt.

    Vraag het whitepaper aan

    Na het versturen kun je het meteen openen.


    Wat er in het whitepaper staat

    Tien hoofdstukken, van de cijfers over agressie in Nederland tot de voorwaarden waaronder een invoering kan slagen. Inclusief de beperkingen van het middel, want die staan er ook in. Hieronder een leesfragment van de eerste vijf pagina’s.

    1. Uitgangssituatie

    Toenemend geweld en de gevolgen voor het veiligheidsgevoel

    2. De onderzoeksbasis

    Body-Cams in het treinverkeer, met controlegroepopzet

    3. Psychologische werkingsmechanismen

    Bewakerseffect, nudging, reactantie, cognitieve dissonantie

    4. De drie stappen van de-escalatie

    Aanwezigheid tonen, wijzen op de camera, opname starten

    5. Het perspectief van de tegenpartij

    Wie reageert wel en wie niet

    6. Het standpunt van de dragers

    Zelfeffectiviteit, acceptatie en weerstand

    7. Toepassingsgebieden

    Politie, handhaving, openbaar vervoer, particuliere beveiliging

    8. Wettelijk kader en governance

    Bewaarplicht, inzage, instemmingsrecht van de ondernemingsraad

    9. Beperkingen van het instrument

    Wanneer een camera niets meer uitricht

    10. Succesfactoren voor de invoering

    Betrokkenheid, opleiding en een duidelijk doel

    Wat het onderzoek laat zien

    Geen beloftes van een fabrikant, maar cijfers uit evaluatieonderzoek, proefprojecten en landelijke statistiek. Alle bronnen staan achterin het whitepaper.

    Drie op de vier conflicten eindigden eerder

    Een grootstedelijk vervoersbedrijf in Europa mat tijdens de lopende toepassing dat ongeveer drie op de vier ontstane conflicten eindigden na het inschakelen van het frontdisplay, dus voordat er wordt opgenomen.
    Ervaringswaarde uit de lopende praktijk, hoofdstuk 4

    Rotterdam mat het met een controlegroep

    Vijftig handhavers met camera in Rotterdam-Zuid tegenover vijftig zonder in Rotterdam-Noord. Minder bedreigingen, minder escalerende situaties, en geen enkel geval waarin een aankondiging of opname zelf een escalatie veroorzaakte.
    Van Rhee, Van Toorn & Flight 2019
    Whitepaper de-escalatie door zichtbare body-cams

    Het veiligheidsgevoel daalt meetbaar

    Een grootstedelijk vervoersbedrijf in Europa mat tijdens de lopende toepassing dat ongeveer drie op de vier ontstane conflicten eindigden na het inschakelen van het frontdisplay, dus voordat er wordt opgenomen.
    CBS, Veiligheidsmonitor 2025, circa 205.000 respondenten

    De bevolking stond er positief tegenover

    77 procent beoordeelde Body-Cams positief of zeer positief, 18 procent neutraal, 5 procent negatief. In de Rotterdamse proefperiode kwam geen enkele klacht van burgers binnen.
    Kantar TNS voor Capgemini, Trends in Veiligheid 2017

    Cognitieve dissonantie: alleen met frontdisplay te verwijderen

    Op het frontdisplay ziet de ander zichzelf, met een van woede vertrokken gezicht en agressieve gebaren. Dat beeld van buitenaf botst met het zelfbeeld “Ik ben een vreedzaam mens”. 

    ➔ Die spanning verdwijnt het makkelijkst via een gedragsverandering.

    Cognitieve dissonantie “Dit past niet bij elkaar.”
    Beeld op het frontdisplay

    Van woede vertrokken gezicht, agressieve gebaren

    Oplossing via gedragsverandering

    Een stap terugzetten · stem dempen · gebaren staken
    Het zelfbeeld blijft intact, het gedrag past zich aan.

    Cognitieve dissonantie bij het frontdisplay: het beeld van buitenaf botst met het zelfbeeld, de oplossing verloopt via het gedrag (eigen weergave naar Festinger 1957 en Kluttig).

    De psycholoog achter de cijfers

    Udo Kluttig is ruim dertig jaar psycholoog met sociale psychologie als specialisatie. Hij leidde meer dan 300 de-escalatie- en conflicttrainers op en voerde tussen 2017 en 2020 in opdracht van het Ministerie van Verkeer van Noordrijn-Westfalen het effectonderzoek naar Body-Cams in het treinverkeer uit.

    30+ jaar in conflictbeheersing en de-escalatie

    300+ trainers opgeleid bij bedrijven en politiekorpsen

    2 jaar onderzoek met controlegroepopzet

    Udo Kluttig

    Sinds wij de Body-Cams inzetten, krijgen wij positieve reacties van medewerkers als het om de-escalatie gaat. Fysieke „In de weken waarin Body-Cams werden gedragen, deden zich een derde minder incidenten voor. En het betrof dezelfde mensen; zij droegen de camera soms wel en soms niet.” zijn duidelijk teruggelopen, bijna tot nul.