De-escalatie door
zichtbare Body-Cams
Waarom een camera conflicten kan kalmeren voordat er wordt opgenomen, wat het onderzoek van psycholoog Udo Kluttig aantoont, en waar de grens van het middel ligt.
- Tien hoofdstukken over werking, praktijk en grenzen
- Onderzoek met controlegroep uit het treinverkeer, 2017–2020
- Praktijk uit Rotterdam, Amsterdam en de NS, inclusief wat er misging
Wat er in het whitepaper over Body-Cams staat
Tien hoofdstukken, van de cijfers over agressie in Nederland tot de voorwaarden waaronder een invoering kan slagen. Inclusief de beperkingen van het middel, want die staan er ook in. Hieronder een leesfragment van de eerste vijf pagina’s.
1. Uitgangssituatie
Toenemend geweld en de gevolgen voor het veiligheidsgevoel
2. De onderzoeksbasis
Body-Cams in het treinverkeer, met controlegroepopzet
3. Psychologische werkingsmechanismen
Bewakerseffect, nudging, reactantie, cognitieve dissonantie
4. De drie stappen van de-escalatie
Aanwezigheid tonen, wijzen op de camera, opname starten
5. Het perspectief van de tegenpartij
Wie reageert wel en wie niet
6. Het standpunt van de dragers
Zelfeffectiviteit, acceptatie en weerstand
7. Toepassingsgebieden
Politie, handhaving, openbaar vervoer, particuliere beveiliging
8. Wettelijk kader en governance
Bewaarplicht, inzage, instemmingsrecht van de ondernemingsraad
9. Beperkingen van het instrument
Wanneer een camera niets meer uitricht
10. Succesfactoren voor de invoering
Betrokkenheid, opleiding en een duidelijk doel
Wat het onderzoek naar Body-Cams laat zien
Geen beloftes van een fabrikant, maar cijfers uit evaluatieonderzoek, proefprojecten en landelijke statistiek. Alle bronnen staan achterin het whitepaper.
Drie op de vier conflicten eindigden eerder
De handhavingsdienst van de Duitse stad Duisburg mat tijdens de lopende toepassing dat ongeveer drie op de vier ontstane conflicten eindigden na het inschakelen van het frontdisplay, dus voordat er wordt opgenomen.
Bron: analyse van de handhavingsdienst van de stad Duisburg
Rotterdam mat het met een controlegroep
Vijftig handhavers met camera in Rotterdam-Zuid tegenover vijftig zonder in Rotterdam-Noord. Minder bedreigingen, minder escalerende situaties, en geen enkel geval waarin een aankondiging of opname zelf een escalatie veroorzaakte.
Van Rhee, Van Toorn & Flight 2019
Het veiligheidsgevoel daalt meetbaar
In 2025 voelde 37,2 procent van de bevolking zich ten minste af en toe onveilig, tegenover 33 procent in 2021. Bij vrouwen tussen 15 en 25 jaar is dat 59,5 procent.
CBS, Veiligheidsmonitor 2025, circa 205.000 respondenten
De bevolking stond er positief tegenover
77 procent beoordeelde Body-Cams positief of zeer positief, 18 procent neutraal, 5 procent negatief. In de Rotterdamse proefperiode kwam geen enkele klacht van burgers binnen.
Kantar TNS voor Capgemini, Trends in Veiligheid 2017
Cognitieve dissonantie alleen met het Body-Cam-frontdisplay te verwijderen
Op het frontdisplay ziet de ander zichzelf, met een van woede vertrokken gezicht en agressieve gebaren. Dat beeld van buitenaf botst met het zelfbeeld “Ik ben een vreedzaam mens”.
➔ Die spanning verdwijnt het makkelijkst via een gedragsverandering.
Zelfbeeld
“Ik ben een vreedzaam, redelijk mens.”
Cognitieve dissonantie
“Dit past niet bij elkaar.”
Beeld op het frontdisplay
Van woede vertrokken gezicht, agressieve gebaren
Oplossing via gedragsverandering
Een stap terugzetten · stem dempen · gebaren staken
Het zelfbeeld blijft intact, het gedrag past zich aan.
Cognitieve dissonantie bij het frontdisplay: het beeld van buitenaf botst met het zelfbeeld, de oplossing verloopt via het gedrag (eigen weergave naar Festinger 1957 en Kluttig).
De psycholoog achter de cijfers over Body-Cams
Udo Kluttig is ruim dertig jaar psycholoog met sociale psychologie als specialisatie. Hij leidde meer dan 300 de-escalatie- en conflicttrainers op en voerde tussen 2017 en 2020 in opdracht van het Ministerie van Verkeer van Noordrijn-Westfalen het effectonderzoek naar Body-Cams in het treinverkeer uit.
- 30+ jaar in conflictbeheersing en de-escalatie
- 300+ trainers opgeleid bij bedrijven en politiekorpsen
- 2 jaar onderzoek met controlegroepopzet
“
Sinds wij de Body-Cams inzetten, krijgen wij positieve reacties van medewerkers als het om de-escalatie gaat. Fysieke „In de weken waarin Body-Cams werden gedragen, deden zich een derde minder incidenten voor. En het betrof dezelfde mensen; zij droegen de camera soms wel en soms niet.” zijn duidelijk teruggelopen, bijna tot nul.
Udo Kluttig
NetCo Professional Services GmbH
Am Mönchenfelde 13
38889 Blankenburg
Saksen-Anhalt
Duitsland
Consultancy en verkoop Benelux
Binck Weenink
Tel.: +31 6 27 33 12 21
E-mail: [email protected]